Dziś jest:

Szlakiem księdza Ignacego Skorupki

Na warszawskiej Pradze

Na skwerze u zbiegu Al. Solidarności i Floriańskiej, przed katedrą św. Floriana stoi pomnik ks. Ignacego Skorupki. Czterometrowy monument, autorstwa znanego rzeźbiarza Andrzeja Renesa, został odsłonięty 13 sierpnia 2005 r., w przeddzień 85. rocznicy „Cudu nad Wisłą”. Na granitowym cokole artysta umieścił spiżowy posąg kroczącego przed siebie kapłana, w sutannie unoszonej wiatrem i z rozwianą stułą na piersiach. Jedną ręką ksiądz wskazuje na wschód, „na nieprzyjaciela, mającego się wychylić zza mgły porannej”, w drugiej (lewej) dłoni trzyma uniesiony ku górze krzyż. Poniżej wyryty jest napis:
„KSIĄDZ IGNACY JAN SKORUPKA – URODZONY 31 LIPCA 1893 W WARSZAWIE – KAPELAN GARNIZONU PRASKIEGO WOJSKA POLSKIEGO – KAPELAN I BATALIONU 236. PP. ARMII OCHOTNICZEJ – 14 SIERPNIA 1920 POLEGŁ W WALCE Z BOLSZEWIKAMI POD OSSOWEM – KAWALER KRZYŻA VIRTUTI MILITARI – POCHOWANY NA CMENTARZU WOJSKOWYM NA POWĄZKACH – 13 SIERPNIA 2005 – W 85. ROCZNICĘ BITWY WARSZAWSKIEJ.”
Nie opodal znajduje się to miejsce, z którego Ignacy Skorupka wyruszył pod Ossów. Pamiątkowa tablica umieszczona na gmachu na rogu Al. Solidarności i Jagiellońskiej, w którym mieści się obecnie VIII Liceum Ogólnokształcące i 58 Gimnazjum, głosi:
„TU – NA TERENIE GIMNAZJUM IM. WŁADYSŁAWA IV – OD CZERWCA DO SIERPNIA 1920 ROKU – FORMOWAŁ SIĘ I BATALION 236. OCHOTNICZEGO PUŁKU PIECHOTY – I STĄD POD DOWÓDZTWEM PPOR. STANISŁAWA MATAREWICZA – Z KAPELANEM KS. IGNACYM SKORUPKĄ – WYRUSZYŁ DO ZWYCIĘSKIEGO BOJU POD OSSOWEM-OBROŃCOM OJCZYZNY – WŁADYSŁAWIACY – 1992.”
Kiedy bolszewicy zbliżali się do Warszawy ks. Skorupka zaciągnął się ochotniczo w szeregi polskiego wojska. Biskup polowy dr Stanisław Gall mianował go lotnym kapelanem 236. Ochotniczego Pułku Legii Akademickiej. Pułk, pod dowództwem ppor. Stanisława Matarewicza, uformował się przy Gimnazjum im. Władysława IV i z tych tymczasowych koszar, rankiem 13 sierpnia 1920 r., młodzi żołnierze wyruszyli na front.
Podczas uroczystości poświęcenia pomnika na Pradze biskup Sławoj Leszek Głódź powiedział: „Ksiądz Skorupka nie szedł na Moskwę, nie szedł walczyć przeciw Rosji i Rosjanom, szedł na przedmieścia Warszawy, aby bronić stolicy i bronić Ojczyzny.” Zamiast karabinu z bagnetem był uzbrojony w krzyż, znak wiary i nadziei w zwycięstwo.

W Ossowie

„Na ostatni bój ksiądz Skorupka wziął swój ulubiony inkrustowany kością słoniową krzyż z relikwią drzazgi z Krzyża Świętego, dar z Rzymu. Zawiązał go na szyi na niebieskiej wstążce, którą dostał od jednej z dziewcząt z Ogniska sióstr Rodziny Maryi na Pradze. Idąc obok dowódcy I Batalionu 236. Pułku Piechoty Armii Ochotniczej im. Weteranów 1863 Roku, niósł go w prawej, uniesionej nad głową dłoni, i śpiewał pieśń maryjną. Zginął chwilę po rozpoczęciu bitwy – kula oderwała mu część czaszki.”
Było to rankiem 14 sierpnia, w czasie polskiego kontrataku. „Dzielny kapłan z krzyżem w ręku, z fioletową stułą na piersiach, z ogniem bohaterskim w oczach”, biegnąc obok ppor. Mieczysława Słowikowskiego na czele tyraliery, padł trafiony sowiecką kulą.
Po bitwie, jeszcze tego samego dnia, odnaleziono na polu za wsią skrwawione i okradzione zwłoki kapelana i złożono je w chacie rodziny Orychów, a wieczorem (wraz z ciałami poległych – ochotnika Karola Płoszko-Iwanowskiego i sanitariuszki Haliny Szczygielskiej-Szybowskiej) przewieziono do Warszawy.
14 sierpnia 1921 r., w pierwszą rocznicę boju, w miejscu gdzie poległ ks. Ignacy Skorupka, na polu gospodarza Romana Orycha, włościanie wsi Ossów postawili dębowy krzyż. Uroczystość odbyła się przy udziale kompanii piechoty 36 pp. Legii Akademickiej, ludności Warszawy i mieszkańców okolicznych wsi.
Krzyż ten nie przetrwał burzy dziejowej, która przetoczyła się przez nasz kraj kilkanaście lat później. Został zniszczony przez Rosjan w 1944 r., kiedy wkroczyli do Polski. Świadectwem barbarzyństwa dokonanego przez Rosjan jest tekst aktu erekcyjnego, który zamknięty w butelce, wykopano na polach ossowskich podczas prac remontowych prowadzonych w 1999 r.:
„TU ZGINĄŁ ŚMIERCIĄ BOHATERA W OBRONIE OJCZYZNY KAPELAN MAJOR 236. BATALIONU LEGII AKADEMICKIEJ KS. IGNACY JAN SKORUPKA. DLA UPAMIĘTNIENIA JEGO ŚMIERCI POSTAWIONO KRZYŻ, KTÓRY ZOSTAŁ ZNISZCZONY PRZEZ WROGÓW POLSKI. SPOŁECZEŃSTWO WSI OSSOWA, PO 36. LATACH POSTAWIŁO PONOWNIE KRZYŻ DĘBOWY, KTÓRY WYRÓSŁ NA POBOJOWISKU Z 1920 R. FUNDATOREM KRZYŻA BYŁ OB. JEZNACH MARIAN. OFIARNIE POMAGALI: DMOCH MARIAN, DMOCH STEFANIA, RZEMPOŁUCH JÓZEF ORAZ ORYCH JANINA, WŁAŚCICIELKA ZIEMI, NA KTÓREJ STANĄŁ KRZYŻ. POŚWIĘCENIA KRZYŻA DOKONANO PRZEZ KSIĘDZA PRAŁATA WACŁAWA KARŁOWICZA. OSSÓW. DN. 11 KWIETNIA 1981 R. – M. JEZNACH.”
Po zakończeniu robót, dokument ten, przed ponownym zakopaniem go pod krzyżem, dopełniono następującym tekstem:
„STARANIEM RADY MIEJSKIEJ W WOŁOMINIE, KTÓREJ PRZEWODNICZYŁ KRZYSZTOF WYTRYKUS, ZARZĄD MIEJSKI POD KIEROWNICTWEM BURMISTRZA MIASTA I GMINY WOŁOMIN PAWŁA SOLISA ZAKUPIŁ DZIAŁKĘ, NA KTÓREJ STANĄŁ KRZYŻ – SYMBOL ŚMIERCI KS. IGNACEGO SKORUPKI. BRYGADA ZAKŁADU ROBÓT DROGOWYCH, KTÓRĄ KIEROWAŁ KRZYSZTOF ŁONIEWSKI WYKONAŁA ALEJĘ PROWADZĄCĄ DO KRZYŻA. CAŁOŚĆ PRAC RENOWACYJNYCH I DROGOWYCH NADZOROWAŁ WALDEMAR JEZNACH – KIEROWNIK ZARZĄDU DRÓG POWIATOWYCH W WOŁOMINIE. KOORDYNACJĘ CAŁEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA PROWADZIŁ STAROSTA POWIATU WOŁOMIŃSKIEGO KONRAD RYTEL. W DNIU 13 CZERWCA 1999 R. OJCIEC ŚWIĘTY JAN PAWEŁ II ODDAŁ HOŁD POLEGŁYM NA TYCH POLACH. 15 SIERPNIA 1999 R. BISKUP DIECEZJI WARSZAWSKO-PRASKIEJ J.E. KAZIMIERZ ROMANIUK RAZEM Z PROBOSZCZEM PARAFII ŚW. TRÓJCY W KOBYŁCE KS. JANEM ANDRZEJEWSKIM DOKONAŁ POŚWIĘCENIA TEGO MIEJSCA PAMIĘCI.”
Warto wspomnieć o dwóch osobach wymienionych w akcie znalezionym w 1999 r. Fundator ossowskiego krzyża, Marian Jeznach (zm. w 2007 r. w Gdańsku, w wieku 94 lat), w 1920 r. jako mieszkaniec Radzymina był świadkiem wojny polsko-bolszewickiej. Wiele lat później, dzięki jego hojności, odnowiono obelisk ks. Ignacego Skorupki, który stoi przy ul. Matarewicza w Ossowie. Pan Jeznach był także wśród fundatorów innego ważnego dla Polaków krzyża – Katyńskiego – na warszawskich Powązkach.
Dzielny ks. Wacław Karłowicz (1907-2007), który w tamtych, ciężkich dla Ojczyzny czasach, miał odwagę poświęcić ten krzyż, pracował w latach 30. XX w. jako wikariusz w parafii św. Trójcy w Kobyłce. Jako kapelan Armii Krajowej na Starówce, walcząc pod ps. „Andrzej Bobola”, uratował podczas Powstania Warszawskiego krzyż Baryczków z Katedry św. Jana. Po wojnie był Kustoszem Pamięci Narodowej i kustoszem Olszynki Grochowskiej.
Obecnie pod krzyżem ks. Skorupki leży pięknie dekorowana granitowa płyta:
„TABLICA PAMIĄTKOWA POBŁOGOSŁAWIENIA – PRZEZ PAPIEŻA POLAKA JANA PAWŁA II – W DNIU 13 CZERWCA 1999 ROKU – ZIEMI OSSOWSKIEJ – MIEJSCA ŚMIERCI BOHATERA WOJNY 1920 ROKU – KAPELANA 236. PUŁKU LEGII AKADEMICKIEJ –  KS. MAJORA W.P. IGNACEGO SKORUPKI.”
Przed Szkołą Podstawową im. ks. Ignacego Skorupki w Ossowie, przy drodze, którą mieszkańcy wsi nazwali ulicą ppor. Stanisława Matarewicza, stoi pomnik dłuta prof. Czesława Dźwigaja z krakowskiej ASP. Pięciometrowy monument upamiętniający bohaterską postać księdza został odsłonięty i poświęcony 15 sierpnia 2000 r., w 80. rocznicę Bitwy Warszawskiej, przez ówczesnego biskupa diecezji warszawsko-praskiej, ks. Kazimierza Romaniuka. Odlany z brązu wielki orzeł w koronie z rozpostartymi skrzydłami obejmuje postacie żołnierzy Legii Akademickiej. Pośrodku stoi ksiądz Ignacy Skorupka, w sutannie, ze stułą na piersiach, a w prawej, wysoko uniesionej ręce trzyma krzyż.
Pomnik został wzniesiony z inicjatywy Społecznego Towarzystwa Pamięci Bohaterów Wojny 1920 r. „Ossów 2000”, które z kolei powołało do życia Społeczny Komitet Budowy Pomnika ks. Ignacego Skorupki w Ossowie. W pracach Komitetu brał udział także pan Marian Jeznach. 13 czerwca 1999 r. Ojciec Święty Jan Paweł II podczas wizyty w Katedrze Praskiej poświęcił kamień węgielny, który miesiąc później został wmurowany w cokół pod pomnik. Razem z kamieniem węgielnym złożono tam akt erekcyjny:
„ANNO DOMINI MCMXCIX DNIA 15 SIERPNIA, W 79 LAT PO ZWYCIĘSKIEJ BITWIE W OSSOWIE, KTÓRA PRZESZŁA DO HISTORII POD NAZWĄ „CUD NAD WISŁĄ” […], WMUROWANO TEN AKT EREKCYJNY POD BUDOWĘ POMNIKA KS. MAJORA IGNACEGO SKORUPKI. BUDOWĘ POMNIKA BOHATERSKIEGO KSIĘDZA KAPELANA 236 PUŁKU PIECHOTY LEGII AKADEMICKIEJ REALIZOWAŁ KOMITET SPOŁECZNY POD PRZEWODNICTWEM KAZIMIERZA ANDRZEJA ZYCHA.[…] POMNIK POŚWIĘCONY SŁAWIENIU KAPELANÓW I WOJSK POLSKICH JEST POSADOWIONY OBOK SZKOŁY PODSTAWOWEJ W OSSOWIE IM. KS. IGNACEGO SKORUPKI JEST AKTEM UPAMIĘTNIENIA I WDZIĘCZNOŚCI OBROŃCOM OJCZYZNY PRZED NAJAZDEM ROSJI SOWIECKIEJ W OSIEMDZIESIĄTĄ ROCZNICĘ „CUDU NAD WISŁĄ”, ORAZ PRZEKAZANIEM KOLEJNYM POKOLENIOM POLAKÓW WIECZNYCH IDEAŁÓW ZAWARTYCH W SŁOWACH BÓG – HONOR – OJCZYZNA.”

Na Powązkach

W niedzielę, 15 sierpnia 1920 r., ciało poległego pod Ossowem ks. Ignacego Skorupki zostało złożone w szpitalu Ujazdowskim w Warszawie. „Leżał tam w prostej, żołnierskiej trumience. Twarz miał bladą, lecz uśmiechniętą. Policzek przebity, rękę przekłutą i w ręce krzyż.” Następnego dnia zwłoki kapelana wystawiono w kościele garnizonowym przy ul. Długiej na Starym Mieście. Razem z księdzem Skorupką żegnano poległych pod Radzyminem – kpt. Ryszarda Downar-Zapolskiego i podchor. Józefa Lachowicza z 1. batalionu wileńskiego pp. Mszę za zmarłych odprawił ks. Stanisław Gall. Po uroczystościach żałobnych, przed kościołem, gen. Józef Haller odczytał rozkaz Naczelnego Wodza, który śp. ks. Ignacego Skorupkę odznaczył krzyżem Virtuti Militari V klasy i mianował go pośmiertnie majorem Wojska Polskiego.
Spod kościoła wielotysięczny kondukt pogrzebowy przeszedł ulicami Warszawy na cmentarz Powązkowski. Ksiądz został pochowany w kwaterze 244 (rząd 5 grób 15). „Nad grobem padły salwy honorowe w gęstwę liści, co cieniem swym przykryły ziemię cmentarną. Orszak żołnierski długo szeptał modlitwy za tych, co krew swą ojczyźnie oddali.”
30 lipca 1921 r. na Powązkach odbyła się uroczystość poświęcenia skromnego pomnika na grobie kapelana Ignacego Skorupki. Wystawiła go własnym kosztem rodzina księdza. Prosta nagrobna płyta zwieńczona jest krzyżem.
W Muzeum Wojska Polskiego
Z piersi leżącego na polu bitwy martwego księdza ppor. Mieczysław Słowikowski zdjął krzyż, z którym Ignacy Skorupka nie rozstawał się przed walką. Nosił go, „zawieszony na dość szerokiej brązowej wstążce taftowej”, na piersiach pod sutanną. Krzyż ten, wysokości ok. 10 cm, „prześlicznej roboty, cały inkrustowany”, z umieszczoną w nim relikwią z Krzyża Świętego, znajdował się później u ppor. Słowikowskiego przez cały czas działań wojennych. 20 stycznia 1921 r., za namową swojego kolegi i przyjaciela frontowego ppor. Włodzimierza Skrzyńskiego, oficera 36 pp., ppor. Słowikowski oddał krzyż do Muzeum Narodowego, organizowanego wówczas w Warszawie przez prof. Bronisława Gembarzewskiego. Kilka miesięcy później otrzymał, za pośrednictwem ppor. Skrzyńskiego, zaproszenie od dyrektora Gembarzewskiego do zwiedzenia Muzeum Narodowego, które zostało otwarte w kamienicy przy ul. Podwale 15. Wspominał, że w jednej z sal, w oddzielnej gablocie leżał krzyż ks. Skorupki, a pod nim znajdował się napis:
„OFIAROWANY PRZEZ PPOR. MIECZYSŁAWA SŁOWIKOWSKIEGO, DOWÓDCĘ I BATALIONU 236. PP. ARMII OCHOTNICZEJ IM. WETERANÓW 1863 ROKU.”
Porucznik Słowikowski miał okazję zobaczyć ten krzyż jeszcze raz, eksponowany w tej samej gablocie, ale już w nowym gmachu Muzeum Narodowego, otwartym w 1938 r. w Alei 3 Maja (obecnie Al. Jerozolimskie). Wkrótce cenna pamiątka przepadła. W czasie okupacji Niemcy obrabowali Muzeum wywożąc najcenniejsze eksponaty, zbiory były także bezmyślnie niszczone i rozkradane przez wojsko niemieckie w czasie Powstania Warszawskiego w 1944 r. Ppor. Słowikowski zmarł na emigracji w 1989 r. U schyłku życia nie wiedział o tym, że w Muzeum krzyża już nie ma, że jest brakiem wojennym.
Obecnie Muzeum Wojska Polskiego w Alejach Jerozolimskich, na wystawie poświęconej dziejom polskiego oręża w okresie dwudziestolecia międzywojennego, eksponowane są inne  pamiątki, które pozostały po księdzu. W gablocie, która stoi niemal na przeciwko symbolicznego obrazu Jerzego Kossaka „Cud nad Wisłą”, leży fioletowa stuła, czapka filcowa, szara z legionowym orzełkiem i trzema gwiazdkami na otoku oraz Krzyż Virtuti Militari. Jest tam też inny krzyż ks. Skorupki – dębowy z pasyjką – który został ofiarowany do zbiorów muzealnych 27 stycznia 1938 r. przez Mariannę Skorupkową, macochę księdza. Niewielki, ok. 40 cm wysokości krzyżyk z jasnego dębowego drewna, na dwustopniowym postumencie, stał niegdyś przy łóżku kapelana w jego sypialni (przed wojną ksiądz mieszkał i pracował w zakładzie dla sierot prowadzonym przez siostry Franciszkanki Rodziny Maryi przy ul. Zamoyskiego 30, w pobliżu Wisły i parku Skaryszewskiego).
Tutaj kończymy wędrówkę szlakiem księdza Skorupki. Warto odwiedzić te miejsca narodowej pamięci, a szczególnie trzeba zobaczyć pomniki. One są wypełnieniem woli Ojca Świętego, który podczas pielgrzymki do Ojczyzny w czerwcu 1999 r. apelował o upamiętnienie duchownego, który poświęcił swe młode życie dla ratowania Ojczyzny i chrześcijaństwa. Są świadectwem, że prawda historyczna jest niezniszczalna.

Tekst: Marzena Kubacz.

Bibliografia: Ksiądz Skorupka przed katedrą, „Rzeczpospolita”, 2005 nr 190; M. Z. Słowikowski, Bój w obronie Warszawy i śmierć ks. Ignacego Skorupki, Londyn 1964; Zbiory Muzeum Narodowego w Warszawie, Warszawa 1962, L. Podhorodecki, Cud nad Wisłą. Ossów 1920-2000, Wołomin 2000; K. A. Zych, Jest takie miejsce, jest taki kraj, t. 1, Marki 2004; S. Helsztyński, Bohater Warszawy. Ksiądz kapelan Ignacy Skorupka, Wołomin 2001; A. Garlicki, Drugiej Rzeczypospolitej początki, Wrocław 1996. Teksty aktów erekcyjnych udostępnił pan Konrad Rytel.


Dodano: 8 sierpnia 2011

Gmina Wołomin 
ul. Ogrodowa 4, 05-200 Wołomin
tel. (22) 763 30 00, fax (22) 763 30 66
e-mail: um@wolomin.org

Urząd czynny
pon: 9:00 - 19:00, wt - czw: 8:00 - 16:00
pt: 8:00 - 14:00
Kasa Urzędu czynna
pon: 9:00 - 18:15, wt - czw: 8:00 - 15:15
pt: 8:00 - 13:15
(przerwa w Kasie pon-czw :13:00-13:25, pt:11:00-11:25)
Nr rachunku:
49 1240 6074 1111 0000 4991 6047
Opłata skarbowa:
90 1240 6074 1111 0010 5705 0013 

    Biuletyn Informacji Publicznej    Biuletyn Informacji Publicznej
    Elektroniczna Skrzynka Odbiorcza    Elektroniczna Skrzynka Podawcza  


Odwiedź nas na Facebooku!     Odwiedź nasz kanał na YouTube!     Odwiedź nasze galerie na Flickr!

 

Polecamy

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce

Zamknij